Numeracja zębów FDI. Jak czytać schemat i zapisać ząb w karcie?
Pierwsza cyfra mówi, w której ćwiartce łuku stoi ząb, druga, który to ząb od środka. Ten sam numer trafia do karty, do planu leczenia i do sprawozdania NFZ, więc zapis musi być jednoznaczny od pierwszej wizyty.
Numeracja zębów FDI oznacza każdy ząb dwiema cyframi: pierwsza wskazuje kwadrant, druga pozycję zęba liczoną od środka łuku. Zęby stałe mają numery od 11 do 48, mleczne od 51 do 85, więc 36 to pierwszy trzonowiec w żuchwie po lewej stronie pacjenta. System opisuje norma ISO 3950, a Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ) wymaga go w sprawozdaniach z leczenia stomatologicznego.
Jeśli wdrażasz asystentkę albo porządkujesz kartę po poprzednim programie, schemat niżej da się klikać. Rysuje te same zęby co diagram, który prowadzi program dla stomatologa ZenMed, a każdy ząb pokazuje swój numer, nazwę, powierzchnie i to, czy NFZ refunduje jego leczenie kanałowe u dorosłego.
Po kolei: zęby stałe, zęby mleczne, litery powierzchni, kody obszarów od 00 do 08, sprawozdanie do NFZ i refundacja leczenia kanałowego, system amerykański i na koniec diagram FDI w ZenMed.
Pierwsza cyfra to kwadrant, druga to ząb liczony od środka
Cały system to dwie reguły, a jedyną pułapką są w nim strony. Lewa i prawa zawsze oznaczają stronę pacjenta, tak zapisała to FDI World Dental Federation, światowa federacja dentystyczna, która ten system opracowała. Schematy, także ten niżej, rysuje się zwykle tak, jak widzi pacjenta lekarz stojący naprzeciwko, czyli prawa strona pacjenta leży na lewym brzegu.
Numeracja zębów stałych ma 32 numery w czterech kwadrantach. Kwadranty idą zgodnie z ruchem wskazówek zegara, zaczynając od prawej strony szczęki pacjenta. Kwadrant 1 to prawa strona szczęki, 2 lewa strona szczęki, 3 lewa strona żuchwy, a 4 prawa strona żuchwy. Druga cyfra liczy zęby od linii pośrodkowej na zewnątrz, od 1 do 8.
Ząb 36
pierwszy trzonowiec stały
- Kwadrant
- 3: żuchwa, strona lewa pacjenta
- Pozycja
- 6, licząc od linii pośrodkowej
- Powierzchnie korony
- M mezjalna, O żująca, D dystalna, V przedsionkowa, L językowa
- Leczenie kanałowe na NFZ
- do 18 lat oraz w ciąży i połogu, dorosłym nie
W ZenMed na tym samym diagramie zapisujesz rozpoznanie na zębie, powierzchni albo korzeniu, a numer przechodzi do planu leczenia z kosztorysem. Zobacz moduł stomatologiczny
| Druga cyfra | Ząb stały | Potocznie |
|---|---|---|
| 1 | siekacz przyśrodkowy | jedynka |
| 2 | siekacz boczny | dwójka |
| 3 | kieł | trójka |
| 4 | pierwszy przedtrzonowiec | czwórka |
| 5 | drugi przedtrzonowiec | piątka |
| 6 | pierwszy trzonowiec | szóstka |
| 7 | drugi trzonowiec | siódemka |
| 8 | trzeci trzonowiec | ósemka, ząb mądrości |
Oznaczenie zęba czyta się cyframi: jeden-sześć, trzy-sześć, nie szesnaście i nie trzydzieści sześć. Norma ISO 3950 wymienia wprost wymóg, żeby system dało się wymówić w rozmowie i przy dyktowaniu, i wszystkie przykłady podaje cyfra po cyfrze. Potoczna „szóstka” wystarcza przy fotelu, kiedy obaj patrzycie na ten sam ząb. W karcie nie wystarcza, bo szóstki są cztery.
Numer zależy od anatomii zęba, nie od miejsca, w którym ząb stoi. Tak mówi norma i to rozstrzyga przypadki nietypowe: kieł zatrzymany w podniebieniu dalej jest trójką, a przetrwały mleczny trzonowiec u dorosłego zachowuje swój mleczny numer. Nic się tu nie przelicza.
Zęby mleczne dostają kwadranty od 5 do 8
W numeracji zębów mlecznych kwadranty są osobne, żeby żaden numer nie powtórzył numeru zęba stałego. Kwadranty 5, 6, 7 i 8 odpowiadają kwadrantom 1, 2, 3 i 4, a pozycje idą tylko do 5: siekacz przyśrodkowy, siekacz boczny, kieł, pierwszy i drugi trzonowiec mleczny. Pełny zestaw ma 20 zębów, od 51 do 85.
Z numeru mlecznego zęba od razu widać, co wyrośnie na jego miejscu, bo wystarczy odjąć 4 od pierwszej cyfry. Na miejscu 55 wyrośnie 15, na miejscu 73 wyrośnie 33. Mleczne trzonowce ustępują więc przedtrzonowcom, a stałe trzonowce 6, 7 i 8 wyrzynają się za łukiem mlecznym i poprzedników nie mają. W schemacie wyżej przełącznik „Z mlecznymi” ustawia oba zestawy tak, jak leżą w łuku, mleczne pod stałymi.
Przy dziecku w wieku szkolnym zapis prawie zawsze jest mieszany. Czy to znaczy, że potrzebne są dwie karty? Nie, i lepiej, żeby ich nie było. Oba zestawy stoją na jednym diagramie, bo tylko wtedy widać, że 36 już jest, a 75 jeszcze się trzyma.
Schemat uzębienia mieszanego w numeracji FDI, w układzie, w jakim lekarz widzi pacjenta: prawa strona pacjenta po lewej stronie schematu. Górny rząd zębów stałych: 18, 17, 16, 15, 14, 13, 12, 11, potem 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28. Pod nim zęby mleczne szczęki: 55, 54, 53, 52, 51, potem 61, 62, 63, 64, 65. Pod linią zgryzu zęby mleczne żuchwy: 85, 84, 83, 82, 81, potem 71, 72, 73, 74, 75. Dolny rząd zębów stałych: 48, 47, 46, 45, 44, 43, 42, 41, potem 31, 32, 33, 34, 35, 36, 37, 38. Każdy ząb mleczny stoi pod zębem stałym, który wyrośnie na jego miejscu.
Litery powierzchni nie mają jednego polskiego standardu
Numer zęba ustala norma, a litery powierzchni każdy gabinet ustala sam. Jednakowo zapisuje się zwykle tylko trzy powierzchnie: M mezjalną, D dystalną i O żującą. Dla pozostałych programy i podręczniki używają różnych liter. Brzeg sieczny bywa oznaczany I albo S, powierzchnia od strony policzka lub wargi B, V albo W, a od strony języka lub podniebienia L albo P.
Obecna norma ISO 3950 z 2016 roku liter powierzchni w ogóle nie zawiera. Litery zawierało wydanie z 1984 roku, dziś już nieobowiązujące.
Zapis „36 MOD” każdy dentysta przeczyta tak samo: wypełnienie na powierzchni mezjalnej, żującej i dystalnej zęba 36. Przy pozostałych literach ustal jeden zestaw dla całej placówki i wpisz go do instrukcji dla nowych osób. Inaczej jeden lekarz zapisze powierzchnię policzkową jako B, drugi jako V, a program potraktuje je jak dwie różne powierzchnie.
W diagramie ZenMed środkowe pole zęba to powierzchnia żująca (O) na przedtrzonowcach i trzonowcach, a sieczna (I) na siekaczach i kłach, bo przednie zęby nie mają powierzchni żującej. Powierzchnia wewnętrzna zębów górnych to podniebienna (P), a dolnych językowa (L).
Kody z zerem oznaczają obszary jamy ustnej
Numeracja zębów to połowa normy ISO 3950, a o drugiej połowie większość schematów w sieci milczy. Każdy kod, w którym stoi zero, oznacza obszar: całą jamę ustną, łuk, kwadrant albo sekstant. Tych kodów używa się przy świadczeniach, których nie da się przypisać jednemu zębowi, na przykład przy protezie całej szczęki albo zabiegu na jednym kwadrancie.
| Kod | Obszar |
|---|---|
| 00 | cała jama ustna |
| 01 | szczęka |
| 02 | żuchwa |
| 10, 20, 30, 40 | kwadrant: prawy górny, lewy górny, lewy dolny, prawy dolny |
| 03, 04, 05 | sekstant górny: prawy, przedni, lewy |
| 06, 07, 08 | sekstant dolny: lewy, przedni, prawy |
Sekstant to jedna szósta łuków zębowych, czyli trzy części na górze i trzy na dole. Norma ma jeszcze jedną regułę: zamiana zera na dziewiątkę oznacza anomalię w danym obszarze. Kod 94 to więc dowolna anomalia w przednim sekstancie górnym.
Po co kod 00, skoro w karcie można napisać „cała jama ustna”? W karcie rzeczywiście wystarczą słowa. Kod potrzebny jest tam, gdzie dokument przetwarza program, a w polskim gabinecie takim miejscem jest przede wszystkim sprawozdanie do NFZ.
NFZ wymaga numeru zęba w sprawozdaniu
Przy umowie z NFZ numer zęba jest obowiązkowym polem sprawozdania. Umiejscowienie świadczenia stomatologicznego podaje się kodem zgodnym z PN-EN ISO 3950 albo kodem ZD, gdy chodzi o ząb dodatkowy. Tak ujmuje to komunikat centrali NFZ z 2014 roku, a komunikat dla twórców oprogramowania z 2023 roku opisuje pole umiejscowienia w komunikacie sprawozdawczym SWIAD tą samą normą.
Kod ZD istnieje, bo norma nie ma osobnego oznaczenia zęba nadliczbowego. NFZ dołożył je sam.
NFZ sprawdza też, czy umiejscowienie pasuje do świadczenia. W załączniku do komunikatu z 2014 roku część świadczeń przyjmuje tylko „cała jama ustna”, część ćwiartki albo przednie sekstanty, jedno wyłącznie „szóstki”, kilka tylko zęby mleczne. Przy pozostałych świadczeniach weryfikacji umiejscowień NFZ wtedy nie stosował.
NFZ refunduje dorosłym leczenie kanałowe tylko siekaczy i kłów
Dorosły pacjent dostanie na NFZ leczenie kanałowe wyłącznie zęba z pozycji 1, 2 albo 3. Tak wynika z rozporządzenia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia stomatologicznego, czyli z listy tego, za co płaci NFZ. Rozporządzenie nie podaje numerów, tylko nazwy zębów: leczenie kanałowe dorosłego jest w nim „z wyłączeniem zębów przedtrzonowych i trzonowych”, więc przekład na numery FDI robi gabinet.
Refundacja NFZ w numerach FDI
Leczenie kanałowe dorosłego obejmuje tylko zęby z pozycji 1, 2 i 3, czyli 12 zębów: od 13 do 23 i od 33 do 43. Dzieci i młodzież do 18 lat oraz kobiety w ciąży i w połogu mają je w całym uzębieniu. Lakowanie bruzd przysługuje na zęby 16, 26, 36 i 46 raz do ukończenia 8. roku życia, a na 17, 27, 37 i 47 raz do 14.
Dla rejestracji, która umawia pacjenta na kanałowe, ten przekład oszczędza rozmowy przy fotelu. Kanałowe na zębie 46 dorosły pacjent zapłaci sam, chyba że jest w ciąży albo w połogu.
A jeśli gabinet nie ma umowy z NFZ? Sprawozdanie go nie dotyczy, ale pacjent i tak zapyta, czy kanałowe zęba 36 zrobi gdzieś na NFZ. Odpowiedź daje sam numer.
W amerykańskiej dokumentacji ząb 36 ma numer 19
W polskim gabinecie wystarczy FDI, a drugi system przydaje się dopiero przy dokumentacji z zagranicy. Najczęściej chodzi o system Universal, który American Dental Association przyjęło w 1994 roku razem z normą ISO 3950. Universal numeruje zęby stałe kolejno od 1 do 32, zaczynając od prawego górnego trzeciego trzonowca, a mleczne oznacza literami od A do T.
| Ząb | FDI | Universal |
|---|---|---|
| prawy górny siekacz przyśrodkowy | 11 | 8 |
| lewy górny siekacz przyśrodkowy | 21 | 9 |
| lewy dolny pierwszy trzonowiec | 36 | 19 |
| prawy dolny trzeci trzonowiec | 48 | 32 |
| prawy górny drugi trzonowiec mleczny | 55 | A |
Najgroźniejsza jest liczba, która istnieje w obu systemach. Numer 55 to w FDI drugi trzonowiec mleczny, a w systemie Universal ząb nadliczbowy obok pierwszego prawego górnego przedtrzonowca, bo Universal zapisuje zęby nadliczbowe numerami od 51 do 82. Zanim przepiszesz numery z karty pacjenta leczonego w USA, sprawdź, w którym systemie powstała.
Diagram zębów w ZenMed zapisuje numer FDI w karcie, planie i zleceniu
Diagram w ZenMed jest zbudowany wprost na normie i zna 52 numery: od 11 do 48 i od 51 do 85. Schemat na początku tego wpisu rysuje te same kształty zębów co moduł stomatologiczny, w tym samym układzie. Każdy wpis trafia na cały ząb, na jedną z pięciu powierzchni korony albo na korzeń, a lista rozpoznań sama pilnuje, co gdzie wolno zapisać: próchnica na powierzchni, korona na całym zębie, wypełnienie kanałowe na korzeniu.
Wpis ma jeden z trzech stanów: stan zastany, leczenie planowane albo leczenie wykonane. Poprawka nie kasuje poprzedniego wpisu, tylko dopisuje nowy, a stary zostaje w historii zęba. Diagram ma pole „Stan na dzień”, które pokazuje uzębienie z wybranej daty, więc na kontroli po roku widać, co zmieniło się od poprzedniej wizyty. Wiersze zębów mlecznych pojawiają się same, gdy któryś ząb od 51 do 85 dostanie wpis.
Ten sam numer idzie dalej, do planu leczenia z kosztorysem, gdzie każda pozycja ma ząb i powierzchnie, i do zlecenia dla pracowni protetycznej. Pracownia i tak musi mieć diagram zębowy zleconej pracy w swoim wykazie, bo wymaga tego rozporządzenie o dokumentacji medycznej, więc zlecenie z diagramem oszczędza jej przepisywania. Diagram drukuje się też z legendą, w skali szarości.
Czego diagram nie zapisze? Zęba nadliczbowego, bo 52 pozycje to zęby z normy, a ząb dodatkowy, który NFZ oznacza kodem ZD, nie ma na nim własnego miejsca. Zakres modułu w poszczególnych planach pokazuje cennik.
Podsumowanie
- Numer zęba FDI to kwadrant i pozycja. Zęby stałe od 11 do 48, mleczne od 51 do 85, strony zawsze z perspektywy pacjenta.
- Czytaj cyframi, zapisuj pełny numer. „Szóstka” pasuje do czterech zębów: 16, 26, 36 i 46.
- Mleczny ząb zdradza następcę. Odejmij 4 od pierwszej cyfry: na miejscu 55 wyrośnie 15.
- Zero w kodzie to obszar, nie ząb. 00 to cała jama ustna, 01 szczęka, 02 żuchwa, 10-40 kwadranty, 03-08 sekstanty.
- NFZ wymaga kodów ISO 3950 w sprawozdaniu, a ząb dodatkowy oznacza kodem ZD.
- Kanałowe u dorosłego na NFZ tylko na pozycjach 1-3, czyli od 13 do 23 i od 33 do 43.
- Litery powierzchni ustal dla całej placówki. Jednakowo zapisuje się zwykle tylko M, D i O.
- Dokumentacja z USA używa systemu Universal, w którym ząb 36 ma numer 19, a 55 oznacza ząb nadliczbowy.
Pozostałe obowiązki gabinetu wobec dokumentacji zbiera wpis o przepisach w gabinecie.
Źródła
- ISO 3950:2016 Dentistry - Designation system for teeth and areas of the oral cavity, karta normy ISO
- ISO 3950:1977, pierwsze wydanie normy, karta ISO
- FDI World Dental Federation, FDI Two-Digit Notation, archiwum strony z 2007 roku
- Komunikat DSOZ NFZ z 9 maja 2014 roku w sprawie sprawozdawania umiejscowienia świadczeń stomatologicznych, z załącznikiem o zasadach weryfikacji
- Komunikat NFZ dla świadczeniodawców i twórców oprogramowania z 28 kwietnia 2023 roku, elementy SWIAD w stomatologii
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia stomatologicznego, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 615
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie rodzajów, zakresu i wzorów dokumentacji medycznej, tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 798 (§ 48)
- American Dental Association, Universal Tooth Designation System, 2022
Najczęstsze pytania
Zęby mleczne mają własne kwadranty, od 5 do 8, i pozycje od 1 do 5. Kwadrant 5 to prawa strona szczęki pacjenta, 6 lewa strona szczęki, 7 lewa strona żuchwy, a 8 prawa strona żuchwy. Pozycja 1 to siekacz przyśrodkowy, 2 siekacz boczny, 3 kieł, 4 pierwszy trzonowiec mleczny, a 5 drugi trzonowiec mleczny. Pełny zestaw ma więc 20 numerów: od 51 do 55, od 61 do 65, od 71 do 75 i od 81 do 85.
Numer mlecznego zęba od razu mówi, który ząb stały wyrośnie na jego miejscu: od pierwszej cyfry odejmujesz 4. Na miejscu zęba 54 wyrośnie 14, pierwszy przedtrzonowiec, a na miejscu 85 wyrośnie 45. Mleczne trzonowce ustępują więc przedtrzonowcom, a stałe trzonowce 6, 7 i 8 nie mają mlecznych poprzedników. Przy uzębieniu mieszanym zapisuj oba zestawy na jednym diagramie, żeby było widać, który ząb już się wymienił.
Bo norma ISO 3950 każe wymawiać cyfry osobno, a numer zęba nie jest liczbą, tylko adresem. Wstęp do normy wymienia wprost wymóg, żeby system był łatwy do wymówienia w rozmowie i przy dyktowaniu, a przykłady w tekście podają kody cyfra po cyfrze: jeden jeden to prawy górny siekacz przyśrodkowy, trzy zero to lewa dolna ćwiartka. Pierwsza cyfra wskazuje kwadrant, druga pozycję w nim, więc każdą z nich czyta się jako osobną informację.
W praktyce ten sposób czytania chroni przed pomyłką przy dyktowaniu asystentce, zwłaszcza przy kodach z zerem, jak 01 dla szczęki albo 30 dla ćwiartki. Tak samo dyktuje się kody obszarów: zero zero to cała jama ustna. Potoczne „szóstka” mówi tylko o pozycji i pasuje do czterech zębów naraz: 16, 26, 36 i 46. Dyktując wpis do karty, podawaj więc zawsze obie cyfry, bo dopiero one razem wskazują jeden ząb.
FDI podaje kwadrant i pozycję dwiema cyframi, a amerykański system Universal numeruje zęby stałe kolejno od 1 do 32. Universal zaczyna od prawego górnego trzeciego trzonowca, który ma numer 1, idzie łukiem górnym do lewego górnego trzeciego trzonowca z numerem 16, schodzi na żuchwę i kończy na prawym dolnym trzecim trzonowcu z numerem 32. Zęby mleczne oznacza literami od A do T. American Dental Association przyjęło ten system razem z normą ISO 3950 w 1994 roku.
Te same numery znaczą w obu systemach co innego. Ząb 36 w polskiej karcie to w amerykańskiej dokumentacji 19, a numer 55, który w FDI oznacza drugi trzonowiec mleczny, w systemie Universal jest numerem zęba nadliczbowego obok pierwszego prawego górnego przedtrzonowca. Przy dokumentacji pacjenta leczonego w USA sprawdź więc, w którym systemie jest napisana, zanim przepiszesz numery do swojej karty.
Szóstka to pierwszy trzonowiec stały, a w numeracji FDI są cztery takie zęby: 16, 26, 36 i 46. Potoczna nazwa bierze się z drugiej cyfry numeru, czyli z pozycji zęba liczonej od środka łuku, i nie mówi nic o kwadrancie. Dopiero pierwsza cyfra rozstrzyga, o który ząb chodzi: 16 stoi po prawej stronie szczęki pacjenta, 26 po lewej, 36 po lewej stronie żuchwy, a 46 po prawej. Pierwsze trzonowce wyrzynają się zwykle jako pierwsze zęby stałe i nie mają mlecznego poprzednika.
Tego samego słowa używa NFZ w zasadach weryfikacji sprawozdań, gdzie przy jednym ze świadczeń jako umiejscowienie wpisuje po prostu „szóstki”. NFZ refunduje dzieciom lakowanie bruzd pierwszych trzonowców stałych raz do ukończenia 8. roku życia. W karcie i w planie leczenia zapisuj jednak zawsze pełny numer, bo sama „szóstka” w notatce nie wskazuje, który z czterech zębów leczono.
Diagram zębów w notacji FDI, od karty do planu leczenia
Pokażemy diagram w ZenMed: wpis na ząb, powierzchnię albo korzeń, historię każdego zęba, plan leczenia z kosztorysem i zlecenie do pracowni z diagramem.
Powiązane artykuły
Przepisy w gabinecie lekarskim w 2026, KSeF, EDM, RODO
Przepisy w gabinecie lekarskim w 2026. KSeF od 1 kwietnia, EDM i raportowanie do P1, RODO oraz teleporada. Co obowiązuje placówkę i jak się przygotować.
Jak wybrać oprogramowanie dla gabinetu lekarskiego - poradnik 2026
Jak wybrać oprogramowanie dla gabinetu lekarskiego. Rodzaje programów, kryteria z P1 i RODO, tabela do porównania ofert, pułapki umów i migracja danych.